Οι μέχρι σήμερα

 

Οι μέχρι σήμερα "Ενώσεις του Μήνα"

 

---2006---

Υπερφθοροοκτανοϊκό οξύ (PFOA)

Ασπαρτάμη

Φυλλικό οξύ

Φθαλικός δι-(2-αιθυλoεξυλo) εστέρας (DEHP)

Δεκαμεθυλοκυκλοπεντασιλοξάνιο

Γενιπίνη

Ιματινίβη (Glivec)

Καψαϊκίνη

DDT

---2007---

Ρεσβερατρόλη

Ισιλίνη

Ελαιοευρωπεΐνη

Δενατόνιο (Bitrex)

ω-3 & ω-6 λιπαρά οξέα

Οκτανιτροκυβάνιο

cis-Διαμμινοδιχλωρολευκόχρυσος (Cisplatin)

Αβοβενζόνη

Εξαφθοριούχο θείο

Αφλατοξίνες

Εξασθενές χρώμιο

Τετραβρωμοδισφαινόλη-Α (TBBPA)

---2008---

Υπεροξείδιο του υδρογόνου

Ενώσεις τριβουτυλοκασσιτέρου

Τετραϋδροκανναβινόλη

Υπερχλωρικό οξύ και άλατά του

Τρενβολόνη (Τριενολόνη)

Εξαφθοριούχο ουράνιο

Μεθάνιο

Βαρύ ύδωρ

Θαλιδομίδη

Στεβιόλη και γλυκοζίτες της

Μελαμίνη

Ισοκυανικό μεθύλιο (MIC)

---2009---

Μεθαδόνη

Υδραζωτικό οξύ και άλατά του

Αιθυλενοδιαμινοτετραοξικό οξύ (EDTA)

Καφεΐνη

Νικοτίνη

Ινσουλίνη

'Οζον

Ακρυλαμίδιο

Οσελταμιβίρη (Tamiflu)

Παράγοντας Ενεργοποίησης Αιμοπεταλίων (PAF)

Ακετυλοσαλικυλικό οξύ (Ασπιρίνη)

Τριφθοριούχο χλώριο

---2010---

Διμεθυλοϋδράργυρος

Ουρικό οξύ

Βενζόλιο

Κινίνη

Αδρεναλίνη (Επινεφρίνη)

Διοξίνη (TCDD)

Πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC)

Φερροκένιο

Ταξόλη (Πακλιταξέλη)

Μαγικό οξύ

Μεθανόλη

Διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος (LSD)

---2011---

Χλωροφόρμιο

Διμεθυλοσουλφοξείδιο (DMSO)

Σύντομη Ιστορία της Χημείας (για το έτος Χημείας)

Διφθοριούχο ξένο

Αιθυλένιο

α-Τοκοφερόλη

Τρυγικό οξύ

Οξικό οξύ

Αμμωνία

Χλωριούχο νάτριο

---2012---

Γλυκόζη

Βενζο[a]πυρένιο

Μονοξείδιο του άνθρακα

Υποξείδιο του αζώτου

Πενικιλλίνη G

Στρυχνίνη

Νιτρογλυκερίνη

Υποχλωριώδες οξύ και άλατά του

---2013---

Βαρφαρίνη

Λυκοπένιο

5'-Αδενοσινο-τριφωσφορικό οξύ (ATP)

Αρτεμισινίνη

Καμφορά

Ακεταλδεΰδη

Μυρμηκικό οξύ

---2014---

Ανιλίνη

Διοξείδιο του άνθρακα

Οξείδιο του αργιλίου (Αλουμίνα)

L-Ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C)

Όξινο και ουδέτερο ανθρακικό νάτριο

---2015---

Θειικό οξύ

Βανιλίνη

L-DOPA (Λεβοντόπα)

Γλυκίνη

---2016---

Θειικό ασβέστιο

Υδροκυάνιο και κυανιούχα άλατα

Βορικό οξύ και βορικά άλατα

'Οξινο γλουταμικό νάτριο (MSG)

Η χημική ένωση του μήνα

 [Ιούλιος 2006]

 

Επιμέλεια σελίδας:

Θανάσης Βαλαβανίδης, Αναπλ. Καθηγητής

 

Φυσικoχημικές ιδιότητες:

Εμφάνιση: 'Αχρωμo, ελαιώδες υγρό, σχεδόν άοσμo (έχει μια ελαφριά "ουδέτερη" -ούτε δυσάρεστη, ούτε ευχάριστη- οσμή).

Σχετική μοριακή μάζα: 390,56.

Σημείο πήξης: -50oC.

Σημείο βρασμού: 385οC (υπό μερική αποσύνθεση), 230οC (5 mm Hg).

Σημείο ανάφλεξης: 215οC

Πυκνότητα: 0,986 g/mL.

Διαλυτότητα: στο νερό 0,285 mg/L (στους 24οC), διαλυτό (σχεδόν σε κάθε αναλογία) σε οργανικούς διαλύτες. Περισσότερο διαλυτό σε σωματικά υγρά (σίελο, πλάσμα αίματος).

Συντελεστής κατανομής (οκτανόλη/νερό): logPOW = 4,89

 

Πηγή: Βιβλιογραφία, αναφ. 4-6.

Φθαλικός δι-(2-αιθυλoεξυλo) εστέρας

di-(2-ethyl-hexyl) phthalate (DEHP), di-octyl-phthalate (DOP)

 

Τι είναι οι πλαστικοποιητές;

Οι πλαστικοποιητές (plasticizers) είναι μικρά οργανικά μόρια τα οποία προστίθενται στα πολυμερή για να μειώσουν τη θερμοκρασία υαλώδους μετάπτωσης. Οι πλαστικοποιητές προστίθενται σε αναλογίες από 1 έως 50% και καθιστούν τα πολυμερή πιο μαλακά και εύκαμπτα. Χωρίς πλαστικοποιητές τα πολυμερή θα ήταν ουσίες σκληρές, εύθρυπτες και δύσκολα θα μπορούσαν να μορφοποιηθούν και να αποκτήσουν τις επιθυμητές ιδιότητες. Οι πλαστικοποιητές δεν πρέπει να θεωρούνται ως απλά πρόσθετα πλαστικών, αλλά ως ουσίες που καθορίζουν δραστικά τις φυσικές ιδιότητές τους.

Οι πλαστικοποιητές πρέπει να συνδυάζουν πολλές ιδιότητες που συνοψίζονται στις ακόλουθες: 

(α) Υψηλό σημείο βρασμού και εξαιρετικά μικρή πτητικότητα στις θερμοκρασίες κανονικής χρήσης των πλαστικών προϊόντων. 

(β) Πλήρη αναμιξιμότητα με τα πολυμερή και μηδαμινή διαλυτότητα στο νερό. 

(γ) Χημική σταθερότητα. 

(δ) Πρέπει να είναι ουσίες κατά το δυνατόν άοσμες και ατοξικές, ιδιαίτερα όταν τα πλαστικά προϊόντα στα οποία υπεισέρχονται πρόκειται να έρθουν σε επαφή με τροφές (π.χ. φιάλες λαδιών, αναψυκτικών) ή όταν χρησιμοποιούνται σε ιατρικές εφαρμογές (π.χ. σκεύη και σωληνώσεις μεταγγίσεων και αιμοκάθαρσης). 

(ε) Εύκολη παρασκευή σε καθαρή κατάσταση, χαμηλό κόστος.

Ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρύτατα ως πλαστικοποιητές είναι κυρίως εστέρες του φθαλικού οξέος 1,2-C6H4(COOH)2, που είναι ευρύτερα γνωστά απλά ως "φθαλικά" (phthalates). Ακολουθούν οι εστέρες διάφορων αλειφατικών δικαρβονικών οξέων HOCO[CH2]xCOOH και κυρίως του αδιπικού οξέος (x=4), αλλά και του αζελαϊκού (x=7) και σεβακικού οξέος (x=8). Οι αδιπικοί εστέρες χρησιμοποιούνται για την πλαστικοποίηση υλικών που έρχονται σε άμεση επαφή με τροφές.

Ως πλαστικοποιητές επίσης χρησιμοποιούνται εστέρες του τριμελλιτικού οξέος 1,3,4-C6H3(COOH)3, του κιτρικού οξέος και του φωσφορικού οξέος, όπως επίσης και διάφορα παράγωγα φυσικών λιπαρών υλών (π.χ. εποξειδικά παράγωγα σογιέλαιου). 

Οι αλκοόλες που χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση των προαναφερθέντων εστέρων έχουν συνήθως 4 έως 10 άτομα άνθρακα στο μόριό τους (αλκοόλες C4-C10).

 

Φθαλικό οξύ, 2-αιθυλo-εξανόλη-1, φθαλικός δι(2-αιθυλoεξυλo) εστέρας

Το φθαλικό οξύ παρασκευάζεται (σε μορφή φθαλικού ανυδρίτη) σε ποσότητες εκατομμυρίων τόνων ετησίως με οξείδωση του ο-ξυλολίου και κυρίως του ναφθαλινίου (άφθονες ποσότητες ναφθαλινίου βρίσκονται στη νάφθα) παρουσία αλάτων υδραργύρου ως καταλύτη (Σχήμα 1). 

Η 2-αιθυλoεξανόλη-1 (2-ΕΗ), γνωστή και ως "ισοοκτανόλη", αποτελεί τυπικό πετροχημικό προϊόν και παράγεται σε ποσότητες εκατομμυρίων τόνων ετησίως, με πρώτη ύλη το προπένιο (Σχήμα 2), ένα από τα κυριότερα προϊόντα θερμικής διάσπασης του πετρελαίου. Περισσότερο από το 90% της παραγόμενης 2-ΕΗ χρησιμοποιείται για την παραγωγή φθαλικού δι(2-αιθυλεξυλo) εστέρα.   

Ο φθαλικός δι(2-αιθυλoεξυλo) εστέρας (DEHP) παράγεται με αντίδραση του φθαλικού ανυδρίτη με τη 2-αιθυλoεξανόλη.  Αυτός ο φθαλικός εστέρας αποτελεί το πλέον τυπικό παράδειγμα πλαστικοποιητή και πράγματι είναι ο πλαστικοποιητής που παράγεται και χρησιμοποιείται περισσότερο από κάθε άλλο (Σχήμα 3). Ο DEHP συχνά αναφέρεται ως φθαλικός διοκτυλo-εστέρας (di-octyl-phthalate, DOP), αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με τον φθαλικό δι(n-οκτυλo)εστέρα (di-n-octyl-phthalate, DNOP), υλικό με σχεδόν παρόμοιες ιδιότητες.

Σχήμα 1: Παρασκευή φθαλικού ανυδρίτη με καταλυτική οξείδωση του ναφθαλινίου ή του ο-ξυλολίου.

Σχήμα 2: Στάδια σύνθεσης της 2-αιθυλoεξανόλης-1 ξεκινώντας από το προπυλένιο: (α) υδροφορμυλίωση με "αέριο σύνθεσης" (OXO-process) προς n-βουτανάλη, (β) αλδολική συμπύκνωση της n-βουτανάλης σε αλκαλικό περιβάλλον, (γ) αφυδάτωση του προϊόντος, (δ) και (ε) διαδοχικά στάδια καταλυτικής υδρογόνωσης.

Σχήμα 3: Κατά προσέγγιση επί τοις εκατό κατανάλωση διάφορων φθαλικών εστέρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη δεκαετία του 1990.

 

 

O DEHP είναι γνωστός με πλήθος εμπορικών ονομάτων, όπως: Pittsburgh PX-138, Platinol AH, RC Plasticizer DOP, Reomol D79P, Sicol 150, Staflex DOP, Truflex DOP, Vestinol AH, Vinicizer 80, Palatinol AH, Hercoflex 260, Kodaflex DOP, Mollan O, Nuoplaz DOP, Octoil, Eviplast 80, Fleximel, Flexol DOP, Good-rite GP264, Hatcol DOP, Ergoplast FDO, DAF 68, Bisoflex 81.

Αναφέρεται ότι η ετήσια παγκόσμια παραγωγή DEHP φθάνει τα 4 εκατομμύρια τόννους. Στην Ευρώπη το 1997 παρήχθησαν περίπου 600.000 τόννοι, κόστους 800 EU/τόννο. Περισσότερο από το 95% του παραγόμενου DEHP χρησιμοποιείται ως πλαστικοποιητής κυρίως προϊόντων PVC. 

Από άποψη τοξικότητας ο DEHP χαρακτηρίζεται ως R60: "μπορεί να βλάψει τη γονιμότητα" και ως R61: "μπορεί να προκαλέσει βλάβη στο αγέννητο παιδί" (βλ. list of symbols, abbreviations, risk and safety phrases).

 

Σχήμα 4: Σήμανση τοξικότητας του DEHP. 

Εφαρμογές των φθαλικών εστέρων

Οι φθαλικοί εστέρες (ΦΕ) χρησιμοποιούνται κυρίως ως πλαστικοποιητές του πολυβινυλοχλωριδίου (PVC). Οι ΦΕ ενσωματώνονται μέσα στο PVC επιτρέποντας στα μακρομόρια του πολυβινυλο-πολυμερούς να ολισθαίνουν το ένα παράλληλα με το άλλο, προσδίδοντας έτσι ευκαμψία και πλαστικότητα σε πλαστικά που είναι είναι σκληρά. Προϊόντα από PVC χρησιμοποιούνται ευρύτατα στην καθημερινή ζωή, σε πλαστικές διαφανείς συσκευασίες τροφίμων, πλαστικά παιχνίδια (περιλαμβάνονται αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε απ'ευθείας επαφή με το στόμα βρεφών, όπως: πιπίλες, μαλακά παιχνίδια), σε ιατρικά σκεύη, σε οικοδομικά και μονωτικά υλικά. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι η οσμή του "καινούργιου αυτοκίνητου", οφείλεται στους ΦΕ των πλαστικών τμημάτων της καμπίνας των επιβατών. 

Πέραν της χρήσης τους ως πλαστικοποιητών, ΦΕ χρησιμοποιούνται ως διαλύτες σε χρώματα, κόλλες, μελάνια, καλλυντικά (όπως βαφές νυχιών, κ.λπ.), βερνίκια ξύλου, απορρυπαντικά κ.λπ. Εκτιμάται ότι περισσότερα από 6.000 προϊόντα χρησιμοποιούν ΦΕ για βελτίωση των ιδιοτήτων τους.

Στον επόμενο πίνακα παρέχονται οι χημικοί τύποι, οι ονομασίες των κυριότερων ΦΕ και παρουσιάζονται συνοπτικά οι φυσικές ιδιότητες και οι πλέον συνηθισμένες εφαρμογές τους.

 

Κυριότεροι φθαλικοί εστέρες

Πλήρης ονομασία

Βραχυγραφία

Ιδιότητες / Εφαρμογές

R'

R''

di-methyl-phthalate

DMP

CH3-

CH3-

σ.ζ.: 283-284oC, d: 1,19 g/mL, διαλυτικό (π.χ. σε βερνίκια νυχιών), ως πλαστικοποιητής παραγώγων κυτταρίνης. Παλαιότερα χρησιμοποιήθηκε και ως εντομοαπωθητικό.

di-ethyl-phthalate

DEP

CH3CH2-

CH3CH2-

σ.ζ.: 295-302oC, d: 1,12 g/mL, χρησιμοποιείται κυρίως ως διαλύτης, ως πλαστικοποιητής παραγώγων κυτταρίνης και σε διάφορα καλλυντικά. 

di-(n-butyl)-phthalate

DBP

CH3[CH2]3-

CH3[CH2]3-

σ.ζ.: 340oC, d: 1,05 g/mL, διαλύτης, στερεωτικό αρωμάτων, ως πλαστικοποιητής νιτροκυτταρίνης και πολυ(οξικού βινυλεστέρα).

di-(iso-butyl)-phthalate

DIBP

(CH3)2CHCH2-

(CH3)2CHCH2-

σ.ζ.: 320oC, d: 1,04 g/mL, πλαστικοποιητής πολυακρυλικών υλικών, εφαρμογές γενικά ανάλογες με εκείνες του DBP.

di-(n-octyl)-phthalate

DNOP

CH3[CH2]7-

CH3[CH2]7-

σ.ζ.: 390oC, d: 0,978 g/mL, ουσιαστικά ίδιες εφαρμογές με εκείνες του DEHP, το οποίο παράγεται σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες.

di-(2-ethyl-hexyl) phthalate ή di-octyl-phthalate

DEHP ή DOP

CH3[CH2]3CH(C2H5)CH2-

CH3[CH2]3CH(C2H5)CH2-

σ.ζ.: 385oC, d: 0,986 g/mL, αποτελεί τον κυριότερο πλαστικοποιητή εύκαμπτων ειδών από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC) σε περιεκτικότητες από 1% έως 40%. Ιατρικά είδη (σωλήνες και σάκοι μετάγγισης αίματος). Σε μικρότερες ποσότητες ως διηλεκτρικό υλικό σε αντικατάσταση των πολυχλωριωμένων διφαινυλίων, ως ανενεργό συστατικό σε διάφορα εντομοκτόνα.

di-(isonony)l-phthalate

DINP

CH3CH2CH(CH3)CH(CH3)[CH2]3-*

CH3[CH2]3CH(CH3)CH(CH3)CH2-*

σ.ζ.: > 400oC, d: 0,975 g/mL, πλαστικοποιητής για είδη από πολυβινυλοχλωρίδιο, που θα εκτεθούν σε υψηλότερες θερμοκρασίες, ηλεκτρικά καλώδια,  θερμομονωτικά υλικά και υλικά οροφών, παιδικά παιχνίδια, εσωτερικά πλαστικά αυτοκινήτων, σόλες υποδημάτων.

di-(isodecyl)-phthalate

DIDP

(CH3)2CHCH(CH3)CH(CH3)[CH2]3-*

CH3[CH2]3CH(CH3)CH(CH3)CH(CH3)-*

σ.ζ.: > 400oC, d: 0,966 g/mL, σε εφαρμογές ανάλογες του DINP, σωλήνες ποτίσματος, πλαστικά δάπεδα, καλύμματα τοίχων, κουρτίνες μπάνιου.

n-butyl-benzyl-phthalate

BBP

CH3[CH2]3-

C6H5CH2-

σ.ζ.: 370oC, d: 1,10 g/mL, πλαστικοποιητής για είδη PVC, όπως σε "πλίνθους" βινυλίου, πλαστικά δάπεδα, τεχνητό δέρμα, ηλεκτρικά καλώδια, είδη αυτοκινήτου.

*  Ενδεικτικές μορφές αλκυλίων C9- και C10- . Οι αλκοόλες isononyl alcohol (INA) και isodecyl alcohol (IDA) δεν είναι καθαρές ενώσεις αλλά είναι μίγματα εννεανολών και δεκανολών, αντιστοίχως, ως εκ του τρόπου παραγωγής τους μέσω της διαδικασίας OXO (ολεφίνες C8 και C9 + "αέριο σύνθεσης"). Επομένως οι πλαστικοποιητές DINP και DIDP είναι μίγματα φθαλικών εστέρων ισομερών αλκοολών.

 

Φθαλικοί εστέρες: Επιπτώσεις στην υγεία

Οι ΦΕ ήρθαν στην επικαιρότητα πρόσφατα (Απρίλιος 2006) με την ανακοίνωση της Επιτροπής Τοξικολογίας και Προστασίας Καταναλωτή της Ευρωπαϊκής 'Ενωσης ότι είναι ασφαλείς συνθετικές ουσίες.

Όταν οι ΦΕ άρχισαν να χρησιμοποιούνται ως πλαστικοποιητές σε καταναλωτικά προϊόντα που έρχονταν σε επαφή με τρόφιμα εξετάσθηκαν για τις τοξικές τους ιδιότητες. Οι αρχικές τοξικολογικές έρευνες (σε πειραματόζωα, ποντίκια) και αργότερα σε πιθήκους έδειξαν ότι δεν υπήρχε αυξημένος κίνδυνος για εκθέσεις, στις οποίες υπόκειται ο μέσος καταναλωτής των προϊόντων αυτών. Οι βιομηχανίες πλαστικών και οι χημικές εταιρίες που συνθέτουν πλαστικοποιητές διεξήγαγαν χρόνια πειράματα και τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά.

Οι πρώτες ενδείξεις για την πρόσληψη ΦΕ από τον άνθρωπο προήλθαν από την ανίχνευση μικρών συγκεντρώσεών τους στο αίμα ατόμων, που συσχετίσθηκαν με τη χρήση διαφανών πλαστικών συσκευασιών τροφίμων. Οι νέες αναλυτικές τεχνικές με μεγάλο βαθμό ευαισθησίας (χρωματογράφοι και φασματογράφοι μαζών, GC/MS) επιτρέπουν πλέον τον προσδιορισμό εξαιρετικά χαμηλών συγκεντρώσεων ΦΕ στο περιβάλλον και σε ιστούς του ανθρώπινου σώματος. Το ερώτημα για την επιστημονική κοινότητα ήταν το κατά πόσο οι χαμηλές αυτές συγκεντρώσεις μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα υγείας.

Οι ΦΕ που χρησιμοποιούνται στο PVC, είναι οι DEHP, DINP και DIDP. Οι εστέρες αυτoι αποδείχθηκε σε ξεχωριστά πειράματα ότι έχoυν ελαφριά οιστρογόνο δράση (κατά 1x106-5x107 φορές μικρότερη από την αντίστοιχη δράση της 17-β-οιστραδιόλης). Έτσι, μεγάλες δόσεις DEHP σε έμβρυα ποντικιών έδειξαν ότι δρουν ως αντιανδρογόνα (antiandrogens) παρεμποδίζοντας τη σύνθεση τεστοστερόνης. Το αποτέλεσμα αυτό ήρθε σε μια εποχή κατά την οποία μόλις είχαν εμφανισθεί τα πρώτα αποτελέσματα για ουσίες, που θα μπορούσαν να διαταράξουν την ορμονική ισορροπία σε βιολογικά συστήματα. 

Η εκστρατεία για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκαλούν οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (endocrine disruptors) ξεκίνησε με τη δημοσίευση του βιβλίου "Our Stolen Future: Are we threatening our fertility, intelligence, and survival? A scientific detective story" (T. Colborn, D. Dumanoski and J.P. Myers, Dutton, New York, 1996). Το βιβλίο περιείχε χρήσιμα πειραματικά αποτελέσματα για το θέμα της ρύπανσης από ενδοκρινικοί διαταράκτες και δέχθηκε ευμενή σχόλια από την επιστημονική κοινότητα. 

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις πρόβαλαν με ποικίλους τρόπους το πρόβλημα που προκαλούν οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (στους οποίους περιλαμβάνονται το DDT, οργανοχλωριωμένα φυτοφάρμακα, αλκυλoφαινόλες, η δισφαινόλη κ.α.) και «μεγέθυναν» τις πιθανές επιπτώσεις τους στην υγεία του ανθρώπου.

Την ίδια εποχή αποκορυφώθηκε η εκστρατεία γνωστών περιβαλλοντικών οργανώσεων κατά των χλωριωμένων ενώσεων, μία ένωση από τις οποίες είναι και το PVC. Οι ΦΕ βρέθηκαν στη δίνη των εκστρατειών αυτών και ιδιαίτερα οι πλαστικοποιητές DEHP, DINP και DIDP, οι οποίοι βρίσκονται σε πλήθος προϊόντων καθημερινής χρήσης από PVC. Οι ελάχιστες έρευνες της εποχής εκείνης, που είχαν γίνει με πειράματα in vitro και με αρκετά υψηλές δόσεις, έδειχναν ότι παρουσίαζαν μια ασθενή ενδοκρινική δράση. Οι δόσεις που δοκιμάσθηκαν βέβαια δεν είχαν σχέση με τις εκθέσεις που δέχεται ο άνθρωπος από το περιβάλλον, αλλά ούτε και με εκείνες που θα χρησιμοποιούνταν στις μελλοντικές επιδημιολογικές, οι οποίες θα προσδιόριζαν με ακρίβεια τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος, τον πιθανό «αυξημένο» κίνδυνο και τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου.

Θα πρέπει σημειωθεί ότι για προβλήματα ενδεχομένου «κινδύνου» από χημικές ουσίες για την υγεία του ανθρώπου και σε περιπτώσεις που δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα, τότε ακολουθείται η Αρχή της Πρόληψης (Precautionary Principle) και οι ουσίες απομακρύνονται από την κυκλοφορία εθελοντικά ή προσωρινά μέχρι να τεκμηριωθεί ο βαθμός επικινδυνότητάς τους. Η Αρχή της Πρόληψης συνοψίζεται ως εξής: 

" Όταν διακυβεύεται η υγεία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος, 

μπορεί να μην είναι απαραίτητη η επιστημονική βεβαιότητα για να ληφθούν προστατευτικά μέτρα "

Την αρχή αυτή ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2000 και τα τελευταία χρόνια έχει χρησιμοποιηθεί σε μερικές περιπτώσεις ρύπανσης τροφίμων, όπως από διοξίνες και άλλες ουσίες  ("it is better to prevent than repair": καλύτερα να προλαμβάνουμε παρά να διορθώνουμε).  

 

Φθαλικοί εστέρες: Η Ευρωπαϊκή αντιμετώπιση του θέματος 

Η Ευρωπαϊκή 'Ενωση (ΕΕ) αποφάσισε το 1999 την προσωρινή απαγόρευση των ΦΕ στα παιδικά πλαστικά παιχνίδια. Επίσης, η Επιτροπή της ΕΕ (Commission) το 1999 αποφάσισε την παραπομπή του θέματος στην Επιστημονική Επιτροπή Τοξικολογίας, Οικοτοξικολογίας και Περιβάλλοντος (Scientific Committee on Toxicity, Ecotoxicity and the Environment, CSTEE). Η CSTEE αποτελείται από εμπειρογνώμονες και εκπροσώπους όλων των χωρών της ΕΕ. Οι αποφάσεις της Επιτροπής λαμβάνονται με ψηφοφορίες. Μια βιαστική πρόταση για απαγόρευση των ΦΕ ως πλαστικοποιητών δεν έγινε δεκτή, επειδή το Συμβούλιο των υπουργών περιβάλλοντος της ΕΕ δεν συμφώνησε όταν το θέμα ήρθε προς έγκριση. 'Ετσι, η επιτροπή παρέπεμψε το θέμα στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Χημικών (European Chemicals Bureau, ECB) στην 'Ισπρα της Ιταλίας. 

Το 2003 η Επιστημονική Επιτροπή της ECB ανακοίνωσε τα αποτελέσματα για το DINP, που είναι ο ευρύτερα χρησιμοποιούμενος πλαστικοποιητής στα παιδικά παιχνίδιαΤα πειράματα έγιναν σε πειραματόζωα (ποντίκια), για διάφορες δόσεις DINP (πολύ πιο υψηλές από αυτές που εκτίθεται μακροχρόνια ο άνθρωπος) και εξετάσθηκαν τοξικολογικές ενδείξεις για βλάβες σε όργανα, ανάπτυξη καρκίνων, επίδραση στο αναπαραγωγικό σύστημα, κ.λπ. επί 2,5 χρόνια. 'Ολα τα αποτελέσματα υπήρξαν αρνητικά. Παρόλα αυτά η CSTEE με μόνο τη γνώμη των μελών (μετά από ψηφοφορία) αποφάσισε να ανατρέψει την έκθεση της ECB. Θεώρησε ότι η ασφάλεια των παιδικών πλαστικών παιχνιδιών είναι πολύ σημαντική για την υγεία των παιδιών και παρά τα αρνητικά αποτελέσματα δεν επέτρεψε τη χρήση του DINP

Τον Απρίλιο του 2006 τα αποτελέσματα για τους τρεις ΦΕ (DHEP, DINP, DIDP) δημοσιεύθηκαν στην επίσημη εφημερίδα (13.4.2006, EU Official Journal) μετά από 10 χρόνια συνεχών ερευνών και πειραμάτων εκτίμησης κινδύνου. Η εκτίμηση κινδύνου έγινε με βάση τους ισχύοντες κανονισμούς του Συμβουλίου (Οδηγία 793/1993/EEC) για τις υπάρχουσες ουσίες (που παράγονται σε ποσότητες πάνω από 10 τόννους/έτος) τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το περιβάλλον (υδρόβιοι και χερσαίοι οργανισμοί). Η μεθοδολογία η οποία ακολουθείται για την πλήρη εκτίμηση κινδύνου έχει προσδιορισθεί με τον Κανονισμό 1488/942. Η ομάδα των εμπειρογνωμόνων συζητεί τα αποτελέσματα και συμφωνεί για το αρχικό και τελικό κείμενο. Η έκθεση των εμπειρογνωμόνων θα παρουσιασθεί για έλεγχο στην CSTEE, η οποία μεταβιβάζει τη γνώμη της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εάν υπάρχει πρόβλημα περιορισμού ή απαγόρευσης μίας χημικής ουσίας, τότε ο υπεύθυνος της εκτίμησης κινδύνου πρέπει να αναπτύξει τη στρατηγική για τον περιορισμό των κινδύνων και τον έλεγχο των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν. 

Τα παραπάνω στάδια κατεγράφησαν με λεπτομέρειες για να φανούν οι χρονοβόρες δυσκολίες λήψης αποφάσεων σε τέτοια θέματα. Αυτός είναι και ο λόγος που από το 2007 η ΕΕ ξεκινάει το νέο βελτιωμένο και ταχύτερο (μη γραφειοκρατικό) σύστημα ελέγχου χημικών ουσιών (REACH, Registration, Evaluation and Authorization of Chemicals). Το παλαιό σύστημα υπήρξε αναποτελεσματικό και ο αριθμός εκθέσεων εκτίμησης κινδύνων για τις υπάρχουσες χημικές ουσίες ήταν πολύ μικρός μετά από 12 χρόνια εφαρμογής.

Η έκθεση εκτίμησης του κινδύνου για τους ΦΕ θα παρουσιασθεί επίσης στον ΟΟΣΑ (Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), ο οποίος εδρεύει στο Παρίσι και είναι ο συντονιστής των βιομηχανικών δραστηριοτήτων των αναπτυγμένων βιομηχανικών χωρών. Η παρουσίαση και ενημέρωση του ΟΟΣΑ είναι υποχρέωση σύμφωνα με τον Κανονισμό Agenda21, κεφάλαιο 19, για την εκτίμηση του κινδύνου στην υγεία και το περιβάλλον των χημικών παραγόντων, που αποφασίσθηκε στο συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (Γιοχάνεσμπρουκ, 1992).

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Jobling S., Reynolds T., White R., et al. "A variety of environmental persistent chemicals, including some phthalate plasticizers are weakly estrogenic", Environ. Health Perspect. 103, 582-587, 1995.

2. Staples, Ch., ed. "Phthalate Esters", Springer Verlag, Berlin, 2003.  

3. Kaiser J. "Panel finds no proof that phthalates harm infant reproductive systems", Science 2005, 310(5747):422.

 

ΠΗΓΕΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

4. "Technical Factsheet on: DI (2-ETHYLHEXYL) PHTHALATE (DEHP)", U.S. Environmental Protection Agency (http://www.epa.gov/safewater/dwh/t-soc/dehp.html).

5. "Bis(2-ethylhexyl) phthalate" (Wikipedia) (http://en.wikipedia.org/wiki/DEHP).

6. The European Council for Plasticisers and Intermediates (ECPI): "Eco-profile of high volume commodity phthalate esters (DEHP/DINP/DDP)" (Report, January 2001) (http://www.ecpi.org/upload/documents/document31.pdf) (αρχείο PDF 117 KB).

7. Phthalate Information Center. Phthalates and Your Health. Phthalates and children's toys. (http://www.phthalates.org/yourhealth/childrens_toys.asp)

8. Hileman B. "Panel Ranks Risks of Common Phthalate", Chemical & Engineering News 2005, 83(46):32-36. (http://pubs.acs.org/cen/coverstory/83/8346specialtychem5.html)

9. EURACTIV: "EU concludes on safety of chemicals thought to cause child cancer", 9.5.2006  (http://www.euractiv.com/en/environment/eu-concludes-safety-chemical-thought-cause-child-cancer/article-154543)

10. EU Risk Assessment: "Di-isononyl phthalate (DINP) risk assessment report", 13.4.2006 (http://www.dinp-facts.com/RA).  

11. EU Risk Assessment: "Di-isodecyl phthalate (DIDP) risk assessment report", 11.5.2006 (http://www.didp-facts.com/RA).

 

Αποποίηση ευθυνών: Έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να εξασφαλισθεί η ορθότητα των πληροφοριών που περιλαμβάνονται σε αυτή τη σελίδα, ωστόσο ο έχων την επιμέλεια της σελίδας αυτής και το Τμήμα Χημείας δεν αναλαμβάνουν τη νομική ευθύνη για τυχόν σφάλματα, παραλείψεις ή ανακριβείς πληροφορίες. Επιπλέον, το Τμήμα Χημείας δεν εγγυάται την ορθότητα των αναφερόμενων σε εξωτερικές ιστοσελίδες, ούτε η αναφορά μέσω συνδέσμων (links) στις ιστοσελίδες αυτές, υποδηλώνει ότι το Τμήμα Χημείας επικυρώνει ή καθ' οιονδήποτε τρόπο αποδέχεται το περιεχόμενό τους.